O Mleči

Anđelko ANUŠIĆ

Čašu poetske mliječi, destilat svog višeknjižja, Nenad Grujičić podiže u slavu poezije i pjevanja, zaumnih moći jezika i pjesničkog izričaja, njegovog volšebnog obuhvata visina, dubina i širina duhovnih i životnih.
Ovo je poezija koja uzdiže život u svim njegovim oblicima i manifestacijama. Pjesnička gramatika kanda stere log životnoj sinataksi. Život i poezija priljubili su se jedno uz drugo do stapanja. Grujičićeve nazdravičarske čaše erosu riječi, duha i tijela (ženskog, dakako!) od živog su pjesničkog vrutka u kome kucaju damari odabranih predaka. Tu su i otac i mati koje sin-pjesnik (sin maternjeg jezika) iznova stvara (roditelj svojih roditelja), sada kao vrhovno načelo svoga izbora pjesama ''Mleč''.
Grujičićeve pjesme sugerišu (i motivsko-tematski) da poezija, naravno, jeste božansko biće, ali pomalo nalik na biblijskog goluba– zmiju, dopola supstrat ljepote i bezazlenosti, otpola mudrosti. To je idelani omjer pjesmine supstance, kao da nam poručuje pjesnik.
U svom lirskom naramku od katrena, tercina i dostihova, te malajskih pantuma i jedne velike sestine – naramku ponajčešće utegnutom sonetski – Grujičić je zaprtio i svoje krajiško životno breme, egzistencijalno povjesmo od epskih niti, homerovsku poputbinu koja je suđeno nasljeđe svake (a pogotovo ovdašnje) duhovne misije, ali i so istinske poezije.

(2004)

Živko MALEŠEVIĆ

Do sada je raznim povodima, najviše u tematskom izboru, predstavljana poezije ovog pesnika, ali je „Mleč" najopširnija i najneobičnija Grujičićeva poetska biografija, jer je pesme kompoziciono uredio po Vukovoj azbuci, tako da je novi, neobičan kontekst, moćan da nam iz estetski neobičnog ugla predstavi svu raznovrsnost pesnikovog dugododišnjeg stvaranja.

Već je ljubiteljima naše savremene poezije poznato kako lirski govor Nenada Grujičića izvire iz blagoironičnog, ali počesto i satiričnog pogleda na svet, čija forma afirmiše svoje klasične obrasce. Zato je s vremena na vreme Grujičić bio meta frustriranih kritičara i lažnih postmodernista koji su se obrušavali na njegovu poeziju.
No, Grujičić je u svojim esejima, oštro i argumentovano, branio usvojeno pevanje od neobrazložnih i zluradih ocena. Već je svima jasno da je ovaj poeta osnovnoj lirskoj tradiciji našeg pesništva pridodao mnogo svežih lirskih deonica, svojim pesničkim senzibilitetom i teorijskim znanjem otkrio nove formalne i izražajne mogućnosti stražilovske žile kucavice.
Ako je u nekoliko najreprezentativnijih primera naše poezije 20. veka primećena, umetnički utemeljena, a time i najsvrsishodnija afirmacija folklorne podloge našeg pesništva, onda su stihovi Nenada Grujičića najnovija potvrda trajnosti te podloge u savremenom srpskom pesništvu.
Naš pesnik ide i danje u zahvatanju svakodnevice, ali oprezno, nesklon pretencioznim eksperimentima pomodne osrednjosti.
Snažan zamah lirske energije Grujičiću je uvek donosio spontanost i svežinu izraza. Ispoljavajući unutrašnji sklad ritma, emocije i semantike, Grujičić ispisuje skokovite, ciklične trenutke života. Razgranatom evokacijom na integritet čoveka i prirode, brani sebe i svet od zloslutnog pada, ispraznosti i besciljnosti življenja. Otuda se i može bolje razumeti i ironijski stav koji je imanentan većini Grujičićevih pesama.

Krećući se od čisto intimističkih, porodičnih, ljubavnih (počesto i erotskih), preko rodoljubivih, čisto autopoetičkih i deskriptivnih motiva, pesnik uspeva da lirsku pređu očisti od svake jezičke pleve. U retko čistoj sublimaciji jezičkog tkanja, široko se trasira lirski prostor. To je po rečima samog pesnika ples u negvama, gde se igra maestralno, bez napora i ozleda.
„Ples u negvama“ podrazumeva disciplinu u građenju stiha, stvaranje klasične pesničke forme (soneta na primer), a da novostvorena stihovna tvorevina ne bude eklektična, već spontani lirski izraz, prirodno smešten u odabrani okvir.
Priznajemo da je to izuzetno težak zadatak kojeg Grujičić srećno rešava, tako da na svim nivoima pesma deluje autentično:
Kad sonet diše tad se vrlo lako/ može kroz staze i bogaze vrta/ u kojem nema više trta-mrta/ onom ko misli da stih može svako/ ko iglu bosti u jezičko platno./ Sonet je centar, i granična crta:/ To znadu pojci što su im utrta/ pravila stara u daru, naravno./Obgrle rimu u oba katrena/ pa im četiri puta zvoni slavno./ Slično urade sa parom terceta/ i polje bude stvoreno disajno/ kroz koje, evo, uz finiš kupleta/ carski poeta šeta trijumfalno („Natuknica",str. 144).
Grujičić ima vrednih pesama kojima iskazuje svoja poetička načela. „Mleč" se pridružuje onom lirskom govoru koji u inspiraciji oseća Božju supstancu, darovanu samo odabranim stvaraocima. Zato se s pravom Grujičić može svrstati među pesnike orfejske svesti, dakako i stvaraoce čiji se lirski preobražaji dešavaju u magnovenju stvaralačkog trenutka, ali gde se i dosežu krajnje granice harmonije u večnosti.
U karakteristično obimnom predstavljanju lirskog sveta Nenada Grujičića, primetni su, sem vertikalnih koordinata nacionalne pesničke tradicije, i pobočni, najvećma uticaji francuskih simbolista i parnasovaca. Tu se u kultu forme i pesničke slike prepoznaju artificijalnost u snažnoj estetizaciji motiva („Labud", „Mađija", „Okajnica"...), ali i kondenzovani simbolički znakovi, moćni da lirskom apstrakcijom oblikuju esencijalno bi­će poezije. Ali to nije sve. U evropskim uticajima vidljiva je Petrarkina lirska žica (sonet, evolutivni raspon ljubavnih emocija), marinističko nasleđe, ali i neoromantičarska poetika, pogotovo u skokovitim emotivnim amplitudama. Igrivost njegovog stiha, aluzije i metafore upotrebljenog jezika, pokazuju da je Grujičić redak primer pesnika dvostrukog identiteta: Orfeja i učenog pesnika (poeta doctus), budući da mu je izraz briljantan, virtuozna forma.
Međutim u „Mleči"se Grujičić predstavlja i kao pesnik slobodnog stiha. Nenametljiv unutrašnji ritam koji se postvaruje spontanošću nadahnuća i ovde zadržava grujičićevsku melodiju, suštinu pesnikovog lirskog identiteta.
„Mleč" umetnički utemeljeno otkriva pesničku umnoženost tema i motiva, raznovrsnog kreatora lirskih formi u dinamičnom smenjivanju tradicije i modernosti. Niti anahrono tradicionalna, niti hipermoderna, poezija Nenada Grujičića se širi srednjim putem, epicentrom savremene srpske lirike.

(2004)